ÜYZ etik standartları nasıl belirlenir?

ÜYZ etik standartları nasıl belirlenir?

Üretken yapay zekâ (ÜYZ) etik standartlarının belirlenmesi, bu teknolojinin kullanımıyla ilgili birçok sorunu ve sorumluluğu beraberinde getirir. Akademik ve endüstriyel alanlarda, ÜYZ'nin etik çerçevelere uygun bir şekilde geliştirilmesi ve kullanılması kritik önem taşır. Bu bağlamda, şeffaflık, dürüstlük, özen, adalet ve gizlilik gibi ilkeler, ÜYZ uygulamalarının etik yönlerini şekillendiren temel unsurlar arasında yer alır. Bu ilkeler, hem araştırma süreçlerinde hem de sonuçların topluma sunulmasında önemli bir kılavuz işlevi görür.

ÜYZ (üretken yapay zekâ) etik standartları şu şekilde belirlenebilir:

• Şeffaflık. ÜYZ'nin hangi fonksiyonlarının araştırmanın hangi aşamalarında ve ne boyutta kullanıldığının açık olarak ilan edilmesi.
• Dürüstlük. Bilimsel araştırmanın insanlık yararına olması, üretilen bilginin tüm insanlığa fayda üretecek amaçlarla kullanılması.
• Özen. Bilimsel bilgi üretimi ve yayın yazımı aşamalarının tamamında, üstlenilen sorumluluğun farkında olunması ve bu sorumluluğun gerektirdiği ciddiyetin ve etik duyarlılığın sergilenmesi.
• Adalet ve saygı. Bilimsel araştırma ve yayın sürecindeki diğer paydaşlara, araştırma verilerinin elde edildiği bireylere/toplumlara, diğer canlılara ve çevreye karşı adil ve saygılı olunması.
• Gizlilik ve mahremiyetin korunması. Veri sağlayanların mahremiyetinin korunması ve sağladıkları verilerin kullanımı ile ilgili özerkliklerine saygı gösterilmesi.
• Hesap verebilirlik ve sorumluluk üstlenme. ÜYZ'nin karar verme/akıl yürütme sürecinin bilinemez olması durumunun, araştırmacının yasal ve etik sorumluluğunu ortadan kaldırmaması.
• Etik iklime katkıda bulunma. ÜYZ kullanımının, mevcut eşitsizlikleri derinleştirmeyecek şekilde, eşitlik ve hakkaniyet ilkelerini gözeterek insanlık yararına ilerlemesinin sağlanması.

Ayrıca, YÖK Bilimsel Araştırma ve Yayın Faaliyetlerinde ÜYZ Kullanımına Dair Etik Rehber ve Gazi Üniversitesi Üretken Yapay Zekâ Araçlarının Kullanımına İlişkin Etik İlkeler ve Öneriler Rehberi gibi kaynaklar da etik standartların belirlenmesinde yol gösterici olabilir.